اپلیکیشن اندروید بدون گوگل‌پلی: دانلود مستقیم از سایت خودتان

خیلی از صاحبان کافه و فروشگاه از من می‌پرسند: «می‌شود برای کسب‌وکار ما هم اپلیکیشن اندروید داشت، وقتی گوگل‌پلی برای ما عملاً در دسترس نیست؟» جواب کوتاه این است: بله. اپلیکیشن اندروید حتماً لازم نیست از گوگل‌پلی نصب شود. می‌شود یک فایل نصبی امضاشده (APK) ساخت و آن را مستقیم از سایت خودتان در اختیار مشتری گذاشت.

من همین کار را برای کافه برما در شیراز انجام داده‌ام: اپلیکیشن اندروید مشتریان از سایت خود کافه دانلود می‌شود و هیچ ربطی به گوگل‌پلی ندارد. اپلیکیشن Wealth (صندوق امن اسناد و یادآور چک) هم نسخه‌ی اندرویدش را به شکل APK دارد. در این نوشته تجربه‌ام را از این مسیر می‌گویم: چه چیزی لازم است، مشتری چطور نصب می‌کند و حواستان به چه باشد.

چرا گوگل‌پلی برای کسب‌وکار ایرانی راه ساده‌ای نیست

انتشار اپلیکیشن در گوگل‌پلی برای کسب‌وکارهای داخل ایران پر از دست‌انداز است: ساخت حساب توسعه‌دهنده، پرداخت ارزی، و ریسک بسته شدن حساب. از طرف دیگر، مشتری شما هم گاهی برای باز کردن خود گوگل‌پلی به مشکل می‌خورد.

اما واقعیت این است که شما برای رسیدن به مشتری خودتان به یک فروشگاه جهانی نیاز ندارید. مشتری کافه یا فروشگاه شما همین حالا سایت شما را می‌شناسد، صفحه‌ی اینستاگرام‌تان را دنبال می‌کند و شاید روی میز یا پشت رسید، آدرس سایت را دیده باشد. کافی است همان‌جا یک دکمه‌ی «دانلود اپلیکیشن اندروید» بگذارید.

فروشگاه‌های داخلی مثل کافه‌بازار و مایکت هم گزینه‌اند و می‌شود اپلیکیشن را آنجا هم منتشر کرد. ولی داشتن لینک دانلود روی سایت خودتان یعنی کنترل کامل در دست خود شماست و به تصمیم هیچ فروشگاهی وابسته نیستید.

APK امضاشده یعنی چه و چرا مهم است

APK همان فایل نصبی اندروید است. نکته‌ی مهم «امضا» است: هر نسخه از اپلیکیشن باید با یک کلید ثابت امضا شود. این امضا دو کار مهم انجام می‌دهد:

• گوشی مطمئن می‌شود فایل از طرف همان سازنده است و وسط راه دستکاری نشده.
• وقتی نسخه‌ی جدید را منتشر می‌کنید، گوشی آن را به‌عنوان به‌روزرسانی همان اپلیکیشن می‌شناسد و اطلاعات کاربر پاک نمی‌شود.

اگر کلید امضا گم شود، دیگر نمی‌توانید به‌روزرسانی معمولی منتشر کنید و کاربران مجبورند اپلیکیشن را پاک کنند و دوباره نصب کنند. برای همین کلید امضا را مثل کلید گاوصندوق نگه می‌دارم: چند نسخه‌ی پشتیبان در جای امن، نه فقط روی یک لپ‌تاپ.

مشتری چطور اپلیکیشن را نصب می‌کند

ترس اصلی صاحبان کسب‌وکار این است که «مشتری بلد نیست نصب کند». در عمل مراحل ساده است، به شرطی که درست توضیح داده شود:

1. مشتری روی دکمه‌ی دانلود در سایت شما می‌زند و فایل دانلود می‌شود.
2. فایل را باز می‌کند. اگر اولین بار باشد، اندروید می‌پرسد که آیا اجازه‌ی نصب از این منبع (مثلاً مرورگر) را می‌دهد یا نه.
3. اجازه را می‌دهد، دکمه‌ی نصب را می‌زند و تمام.

چیزی که فرق ایجاد می‌کند، یک صفحه‌ی راهنمای کوتاه کنار دکمه‌ی دانلود است: سه مرحله با جمله‌های ساده. بعضی از مشتری‌ها هم ترجیح می‌دهند حضوری از کارکنان کمک بگیرند؛ کافی است یکی از همکاران شما یک بار مراحل را روی گوشی خودش امتحان کرده باشد.

برای اینکه مشتری به فایل اعتماد کند، دانلود حتماً باید از سایت رسمی خودتان و روی HTTPS باشد. سایت‌هایی که من راه‌اندازی می‌کنم روی سروری داخل ایران با HTTPS اجرا می‌شوند، پس دانلود فایل در شرایط فیلترینگ هم قطع نمی‌شود.

به‌روزرسانی بدون فروشگاه

در گوگل‌پلی به‌روزرسانی خودکار است. وقتی خودتان APK را منتشر می‌کنید، باید فکری برای به‌روزرسانی کرده باشید. چند کار ساده جواب می‌دهد:

• لینک دانلود روی سایت همیشه به آخرین نسخه اشاره کند، نه به یک فایل قدیمی.
• خود اپلیکیشن هنگام باز شدن بررسی کند نسخه‌ی تازه‌تری هست یا نه، و اگر بود پیام کوتاهی با لینک دانلود نشان دهد.
• شماره‌ی نسخه را جایی در اپلیکیشن بنویسید تا اگر مشتری مشکلی گزارش داد، بدانید کدام نسخه را دارد.

یک راه دیگر هم این است که بخش بزرگی از محتوا (مثل منو، قیمت‌ها و سفارش‌ها) از سرور خوانده شود. این‌طوری خیلی از تغییرات اصلاً به نسخه‌ی جدید اپلیکیشن نیاز ندارند و به‌محض تغییر روی سرور، همه‌ی مشتری‌ها آن را می‌بینند.

اندروید با APK، آیفون با وب‌اپ

سؤال بعدی همیشه این است: «پس مشتری‌های آیفون چه؟» آیفون اجازه‌ی نصب فایل از سایت را نمی‌دهد. برای آیفون راه عملی، وب‌اپ قابل نصب (PWA) است: مشتری سایت را در سافاری باز می‌کند و آن را به صفحه‌ی اصلی گوشی اضافه می‌کند و از آن به بعد مثل یک اپلیکیشن باز می‌شود.

در کافه برما دقیقاً همین ترکیب را دارم: اپلیکیشن اندروید از سایت کافه دانلود می‌شود و روی آیفون، وب‌اپ قابل نصب در دسترس است. نسخه‌ی کامل امکانات کافه برما، از سفارش آنلاین و نمایش کالری و پروتئین هر غذا تا صفحه‌ی آشپزخانه و اپ پیک، را می‌توانید در صفحه‌ی دموی کافه برما ببینید. Wealth هم همین‌طور روی آیفون، اندروید و کامپیوتر کار می‌کند.

چک‌لیست قبل از انتشار APK روی سایت

• کلید امضای اپلیکیشن در دست خودتان است و نسخه‌ی پشتیبان امن دارد.
• دکمه‌ی دانلود روی سایت رسمی و با HTTPS قرار گرفته است.
• کنار دکمه، راهنمای سه‌مرحله‌ای نصب با جمله‌های ساده نوشته شده است.
• لینک دانلود همیشه آخرین نسخه را می‌دهد.
• اپلیکیشن نسخه‌ی جدید را تشخیص می‌دهد و به کاربر خبر می‌دهد.
• برای مشتری‌های آیفون، وب‌اپ قابل نصب آماده است.
• یکی از کارکنان نصب را روی گوشی خودش امتحان کرده است.

اپلیکیشن اختصاصی دیگر فقط مال برندهای بزرگ نیست. اگر مشتری‌های ثابت دارید و می‌خواهید سفارش، باشگاه مشتریان یا اطلاع‌رسانی را به گوشی آن‌ها ببرید، یک APK امضاشده روی سایت خودتان کافی است. اگر می‌خواهید ببینید این مسیر برای کسب‌وکار شما چه شکلی می‌شود، یک دموی رایگان درخواست کنید؛ قبل از هر تصمیمی نسخه‌ی واقعی را می‌بینید.